NGUYỄN LỆ HƯỜNG
Văn Hóa Việt Đức: Cuộc sống ngày càng hiện đại, nhiều vật dụng thủ công như chiếc cối đá, cái nồi đất, cái gáo dừa, ống bình vôi vv… có lẽ sẽ trở thành lạc hậu, bị mai một dần và nhường chỗ cho những vật dụng được khoa học kỹ thuật tạo ra. Cùng nếp sống hiện đại đang hình thành và phát triển trong các gia đình ngày nay là những bữa ăn công nghiệp đồ ăn nhanh vv… thay thế dần cho những bữa cơm gia đình nấu tại nhà đầy tình cảm ấm cúng. Nhưng mỗi gia đình vẫn muốn lưu giữ một vật dụng xưa nào đó cho dù cũ kỹ như gìn giữ hồn cốt của gia tộc mình.
Gia đình anh trai tôi là người Hà Nội, vào công tác tại TP Hồ Chí Minh đã trên hai chục năm nay. Nhưng chị dâu tôi không thể quên chiếc cối đá của ông bà xưa đã từng xay đậu, xay bột làm bánh trôi cho cả nhà ăn vui vẻ. Nhưng chiến tranh loạn lạc, cái cối đá của gia đình đã biến đi đâu mất, chị mong muốn có một cái cối đá giống thế như để nhớ lại một thời đã sống. Một người bạn thân ở Hà Nội khi biết anh chị tôi ước muốn có chiếc cối đá, đã đi khắp vùng quê ngoài Bắc tìm kiếm, lựa chọn rồi gửi vào mà lại bằng … máy bay chứ không phải bằng phương tiện nào khác, để tặng anh chị. Hôm chiếc cối đá xuất hiện ở ga hàng không, thùng hàng nhỏ nhưng lại quá nặng khiến nhiều nhân viên ở bộ phận gửi hành lý ngạc nhiên. Hỏi ra mới biết hàng gửi là chiếc cối đá lỗ cũ kỹ thì họ phì cười chắc cho là chuyện là ở đời
Từ ngày có cối đá chị dâu tôi thường ngâm đậu nành làm sữa, xay ngô, xay đậu nấu che, xay bột làm bánh trôi, bánh chay vv… Dòng bột được xay nhuyễn uốn lượn theo vòng quay nhịp nhàng của chiếc cối mà “tiểu sử” nó có từ thời xưa, rất xưa ở nước ta. Tuy hơi vất vả nhưng anh chị tôi rất thích thú khi thấy những hạt đậu, hạt bắp ? xay nhuyễn chui qua lỗ nhỏ ở khuôn đá trên của cối do chính anh chị tự tay nghiền kĩ cho ra những giọt sữa, giọt bắp nhuyễn, mịn, khi uống sữa đậu nành, sữa bắp xay bằng cối đá ra ngon hơn nhiều lần so với từ máy xay công nghiệp. Anh chị tôi còn nói : “Xay bằng cối đá còn giúp luyện tay cho khỏe, tiết kiệm điện nữa chứ”.
Mười mấy năm ở đất Sài Gòn với nhiều cuộc chuyển nhà, đồ gia dụng ngày càng đầy đủ và hiện đại, mặc dù bỏ bớt nhiều đồ đạc khác nhưng cái cối đá vẫn luôn đi theo anh chị tôi như một vật dụng thân thiết, giá trị.
Chiếc cối đá cho dù rất xưa, có thể nói đã trở thành hiếm hoi ở nước ta nói chung và ở thành phố nói riêng. Cuộc sống hôm nay đang có rất nhiều loại máy xay, máy ép hiện đại, gọn nhẹ của các nước Nhật, Pháp, Mỹ, Trung Quốc vv… được bầy bán ở khắp các cửa hàng, siêu thị từ thành thị tới các chợ vùng quê hẻo lánh. Anh chị tôi vẫn thường xuyên sử dụng chiếc cối đá, yêu quí, giữ gìn thậm trí trân trọng như trân trọng sự sáng tạo của ông cha, đó là nét đẹp truyền thống, nhắc cho lớp trẻ đang sống giữa điều kiện đầy đủ tiện nghi hãy trân trọng sự lao động của ông bà xưa. Nhiều người đến nhà anh chị tôi thấy chiếc cối đá đều reo lên “Ôi… nhà này vẫn giữ được cối đá kia à ? Nhìn cái cối đá là biết anh chị giữ gìn nếp sống gia phong như thế nào rồi”.
